Sosyal Medya Delil Toplama Yasal mı? OSINT Sınırları

Sosyal Medya Delil Toplama Yasal mı? OSINT Sınırları

Sosyal medya, günümüzde en sık başvurulan delil kaynaklarından biri hâline geldi. Ancak "internette herkese açık" olmakla "hukuka uygun şekilde delil olarak kullanılabilir" olmak aynı şey değildir. Bu yazıda açık kaynak istihbaratının (OSINT) yasal sınırlarını, hangi verinin toplanabileceğini ve toplanan materyalin nasıl belgelenmesi gerektiğini ele alıyoruz.

OSINT Nedir?

Açık kaynak istihbaratı; kamuya açık, erişimi için herhangi bir yetki, şifre veya izin gerektirmeyen kaynaklardan bilgi derleme ve analiz etme yöntemidir. Sosyal medya paylaşımları, kurumsal web siteleri, ticaret sicili kayıtları, resmî ilanlar, haber arşivleri ve açık veri portalları bu kapsamdadır. OSINT'in ayırt edici özelliği pasif olmasıdır: veriye erişmek için hiçbir güvenlik önlemi aşılmaz, hiçbir hesaba müdahale edilmez.

Hukuka Uygun Olan Toplama Biçimleri

• Herkese açık profillerdeki paylaşımlar: Gizlilik ayarı "herkese açık" olan gönderi, fotoğraf ve yorumlar.
• Kamuya açık kurumsal veriler: Ticaret sicili gazetesi kayıtları, şirket web siteleri, kamu ihale ilanları.
• Haber ve arşiv taraması: Yayımlanmış içerikler ve kamuya açık arşivler.
• Kullanıcı adı ve dijital ayak izi eşleştirmesi: Farklı platformlarda aynı kullanıcı adının açık kullanımının tespiti.
• Konum etiketli açık paylaşımlar: Kullanıcının kendi rızasıyla paylaştığı ve herkese açık olan konum bilgisi.

Hukuka Aykırı Olan Yöntemler

• Hesaba izinsiz erişim: Şifre kırma, oturum ele geçirme veya başkasının hesabına giriş; TCK madde 243 kapsamında bilişim sistemine girme suçudur.
• Sahte kimlikle gizli profile erişim: Sahte hesapla arkadaşlık talebi göndererek kapalı bir profili görüntülemek, hukuka uygunluğu son derece tartışmalıdır ve delil olarak reddedilme riski yüksektir.
• Özel mesajların ele geçirilmesi: TCK madde 132 — haberleşmenin gizliliğinin ihlali.
• Casus yazılımla veri toplama: Hem TCK hem KVKK açısından ağır sonuç doğurur.
• Toplu veri kazıma ve profilleme: Açık veri dahi olsa, kişisel verilerin sistematik biçimde toplanıp işlenmesi KVKK yükümlülüklerini doğurur.

KVKK Boyutu — "Açık Olması" Serbest Kullanım Anlamına Gelmez

Kişisel Verilerin Korunması Kanunu açısından kritik nokta şudur: bir verinin kamuya açık olması, onun sınırsız biçimde toplanabileceği, saklanabileceği ve işlenebileceği anlamına gelmez. KVKK madde 5, kişinin kendisi tarafından alenileştirilen verilerin işlenebileceğini düzenler; ancak burada da alenileştirme amacıyla bağdaşır olma koşulu aranır. Bir kişinin tatil fotoğrafını paylaşması, o fotoğrafın bir dosyada aleyhine kullanılmasına rıza gösterdiği anlamına gelmez. Bu nedenle toplanan veri, amaçla sınırlı ve ölçülü tutulmalıdır.

Ekran Görüntüsünün Delil Değeri

Uygulamada en yaygın hata, ekran görüntüsünün tek başına yeterli sayılmasıdır. Ham bir ekran görüntüsü kolayca üretilebilir ve karşı tarafça itiraza açıktır. Delil değerini artırmak için şu unsurlar gerekir:

1. Tam URL: İçeriğin bulunduğu adres eksiksiz kaydedilmelidir.
2. Tarih ve saat: Görüntünün alındığı an belgelenmelidir.
3. Bağlam: Yalnızca ilgili kısım değil, sayfanın bütünü görünmelidir.
4. Bütünlük doğrulaması: Dosyanın özet (hash) değeri alınarak sonradan değiştirilmediği gösterilebilir.
5. Noter tespiti: Kritik dosyalarda içeriğin noter aracılığıyla tespit ettirilmesi, en güçlü belgeleme yöntemidir.

Silinen İçerik ve Arşiv Kayıtları

Sosyal medya içerikleri hızla silinebildiği için zamanlama belirleyicidir. Kamuya açık arşiv servislerinde saklanan sürümler, içeriğin belirli bir tarihte var olduğunu göstermek açısından değerlidir. Ancak arşiv kaydı da tek başına yeterli sayılmaz; kaynağın adresi, arşivleme tarihi ve erişim yolu birlikte belgelenmelidir. Silinmiş bir içeriğin varlığını ispat etmek, çoğu zaman içeriğin kendisinden daha zorlu bir teknik iştir.

Mahkemede Değerlendirme

Hukuka uygun yolla elde edilen açık kaynak bulguları, hem hukuk hem ceza yargılamasında dosyaya sunulabilir. Buna karşılık hesaba izinsiz erişimle veya sahte kimlikle elde edilmiş materyal, HMK madde 189/2 ve CMK madde 217/2 uyarınca dışlanır. Ayrıca bu yöntemleri kullanan kişi hakkında ayrı bir ceza soruşturması başlatılabilir; bu risk, elde edilen bilginin değerinden çoğu zaman ağır basar.

Kurumsal Kullanımda Dikkat Edilmesi Gerekenler

İşe alım süreçlerinde adayın sosyal medya hesaplarının incelenmesi yaygın bir uygulamadır; ancak bu inceleme de ölçülülük ilkesine tabidir. Pozisyonla ilgisi olmayan kişisel bilgilere dayanan değerlendirmeler ayrımcılık iddiasına zemin hazırlayabilir. Kurumsal politikanın yazılı olması, incelemenin kapsamının önceden tanımlanması ve elde edilen verinin saklama süresinin belirlenmesi, hem hukuki hem itibari riski azaltır.

Sık Sorulan Sorular

Kapalı bir profili görebilir misiniz? Hayır. Gizlilik ayarı kapalı bir hesaba erişim, hangi yöntemle olursa olsun hukuka aykırıdır ve talep edilse dahi karşılanmaz.

Ekran görüntüsü mahkemede kabul edilir mi? URL, tarih ve bütünlük bilgisiyle desteklendiğinde değerlendirmeye alınır. Kritik dosyalarda noter tespiti önerilir.

Silinen paylaşımlar geri getirilebilir mi? Platform üzerinden geri getirme mümkün değildir; yalnızca daha önce kamuya açık arşivlerde saklanmış sürümler tespit edilebilir.

Matriks Dedektiflik, açık kaynak araştırmalarını KVKK ve TCK sınırları içinde, amaçla sınırlı ve belgelenebilir biçimde yürütür.